NHỮNG NHẬN ĐỊNH VỀ NGƯỜI ĐƯỢC THỜ ĐỀN HẢ
Ban quản trị website hothan.org đã nhận được bài viết của ông Thân Quang Huy viết về Đền Hả thờ Ngài Thân Cảnh Phúc. Chúng tôi xin đăng toàn bộ nội dung bài viết để đọc giả tham khảo. Nếu được xin hồi âm.

  NHỮNG NHẬN ĐỊNH VỀ NGƯỜI ĐƯỢC THỜ ĐỀN HẢ 

Trong thời gian gần đây liên tiếp chúng ta được đọc các bài viết có tính chất trao đổi vấn đề liên quan đến Tướng quân Thân Cảnh Phúc, một danh tướng thời Lý thế kỷ 11. Với bài viết của tác giả Nguyễn Đình Bưu đã gợi mở ra nhiều vấn đề để lạm bàn, nhưng với bài viết của tác giả Bá Đạt “Người anh hùng được thờ ở đền Hả là ai?” thì quả thật có nhiều điều phải xem xét:

Thứ nhất để mở đầu tôi nhận định đền Hả là nơi thờ Thân Cảnh Phúc, nhưng trước tiên ta thử xem người đặt ra câu hỏi là Nguyễn Bá Đạt nguyên Trưởng phòng văn hoá huyện Lục Ngạn, năm 1991 chính ông là người cùng các cấp, ban ngành chức và đại diện lãnh đạo Sở VHTT, UBND tỉnh Hà Bắc đã ký vào tập tài liệu đề nghị nhà nước công nhận di tích đền thờ Thân Cảnh Phúc và Bộ Văn hoá - Thông tin - Thể thao và Du lịch đã có Quyết định công nhận là đền thờ Thân Cảnh Phúc...nên câu hỏi này tại sao trong khoảng 20 năm làm lãnh đạo phòng VHTT tác giả lại không giải đáp những khúc mắc của chính tác giả và nhân dân mà tác giả là đại diện làm người quản lý?...

\"\"

Trở lại vấn đề tôi cho rằng đền Hả là nơi thờ Thân Cảnh Phúc vì các cứ liệu khá hợp pháp và chính xác sau:

Trước tiên khẳng định bằng pháp lý: việc cho rằng đền Hả là nơi thờ Thân Cảnh Phúc bởi lẽ trong hồ sơ đề nghị Công nhận di tích cấp quốc gia nhân dân địa phương, lãnh đạo xã đại diện là ông Giáp Văn Kiệm, Chủ tịch xã Hồng Giang; các ông Nguyễn Bá Đạt, Trưởng phòng VHTT; ông Tăng Dương, PCTUBND huyện Lục Ngạn; ông Lê Thuỵ Bảo, PCTUBND tỉnh Hà Bắc, ngày 3 tháng 1 năm 1991 sau khi nghe ông Lê Viết Nga, nguyên là cán bộ Bảo tàng Hà Bắc (hiện là GĐ Bảo tàng tỉnh Bắc Ninh) trình bày lý lịch di tích và các báo cáo, biên bản bảo vệ đền thờ Thân Cảnh Phúc, xã Hồng Giang trước hội nghị có nhân dân địa phương và chính quyền, sau đó các đại điện thay mặt các cấp, ban ngành tỉnh Hà Bắc đã cùng ký kết vào văn bản xếp hạng di tích đền Thân Cảnh Phúc trình Bộ VH-TT-TT&DL xếp hạng. Căn cứ vào đơn đệ trình của tỉnh Hà Bắc, ngày 25 tháng 1 năm 1991, Bộ VH-TT-TT&DL đã có Quyết định số 154-QĐ công nhận di tích đền thờ Thân Cảnh Phúc là di tích cấp quốc gia. Như vậy, căn cứ vào các văn bản pháp lý của Nhà nước từ Trung ương đến địa phương đều công nhận đây là đền thờ Thân Cảnh Phúc và tất nhiên người được thờ trong đền đương nhiên phải là tướng quân Thân Cảnh Phúc.

Thứ hai về minh chứng khảo cổ học: Để tiến tới kỷ niệm 1000 năm Thăng Long, tỉnh Bắc Giang phối hợp với Viện Khảo cổ khai quật khu di tớch Cầu Từ có liên quan mật thiết với đền Hả, nhằm xác định minh chứng mối quan hệ giữa triều đại nhà Lý với vựng biờn viễn, phớa bắc tổ quốc. Trong số những hiện vật khảo cổ đó phỏt hiện trong vựng, cú một viờn gạch mang dũng chữ: “Lý gia đệ tam đế Long Thụy Thái Bỡnh tứ niờn tạo” (chế tạo năm Long Thụy Thái Bỡnh 4 - 1057 thời vua Lý Thỏnh Tụng). Di chỉ ở Cầu Từ trong hố khai quật lần 1 và lần 2 cho thấy hệ thống trục móng sỏi, đá kè…đều có niên đại thuộc thời nhà Lý thế kỷ 12. Hệ thống móng, cột trụ, dấu vết kiến trúc cho thấy đây là loại hỡnh kiến trỳc dinh thự quý hiếm thời Lý trờn đất Cầu Từ. Mô hỡnh kiến trỳc là kiểu dinh thự của giới quý tộc, cung cấp những tư liệu để nghiêm cứu kiến trúc phủ đệ thời Lý…Sau đợt đào khảo cổ ở Cầu Từ đó cho ta thấy mối quan hệ rừ về mặt kiến trỳc Cầu Từ với kiến trỳc đồng dạng ở Hoàng thành Thăng Long. Dinh thự của các công chúa và Phũ mó ở Cầu Từ, Bồng Lai…đó chứng minh điều đó.

Tiến sĩ Lê Đỡnh Phụng, Viện khảo cổ học khẳng định: Về lịch sử vùng đất này có dũng họ ba đời làm phũ mó nhà Lý và từ đó có liên hệ mật thiết với một trung tâm văn hoá của dân tộc trong thời Lý. Về di tích vật chất đó phỏt lộ cho thấy những loại hỡnh này chỉ xuất hiện tại cỏc cụng trỡnh cú tớnh trọng điểm thời bấy giờ. Con đường hoa chanh là một ví dụ: Con đường này mới chỉ được phát hiện tại hai điểm là ở Thái Bỡnh và cung Hậu lõu thời nhà Lý ở Hà Nội. Trụ chịu lực phỏt hiện tại di tớch này được xác định là đó cú ở Hoàng thành Thăng Long. Điều đó khẳng định niên đại của di tích này vào thế kỷ thứ XII và cùng với đền Hả, nơi đây cũng là một trung tâm văn hoá, chính trị của một cộng đồng cư dân trong một thời kỳ lịch sử…

Như vậy, nếu nói Vũ Thành, mẹ Vũ Thành và vợ Vũ thành ở dinh thự này là không thể có, mà ở đó là cung Bồng Lai được Vua Lý xây dựng cho con gái là Công chúa Thiên Thành, chồng công chúa Thiên Thành là Thân Cảnh Phúc cũng phải ở đó vào thời điểm thế kỷ 11 là đúng và theo lý giải của Không Đức Thiêm: “Huệ Tông mất, Chiêu Hoàng nhường ngôi cho Trần Cảnh. Vũ Tỉnh buồn chán, cáo quan về hưu tại thôn An Khánh, xó Tũng Lệnh, huyện Na Ngạn (nay là Lục Nam)… Lấy thỳ vui nhàn tản và sụng nỳi để tiêu sầu. Mấy người em gái cũng theo chị về đây. Cho mói đến năm Kỷ Hợi (1239)"; rồi sau đó chuyển sang thôn Bồng Lai và sinh ra Vũ Thành”…Điều này thì chúng ta phải kiểm chứng vì theo viên gạch mang dũng chữ: “Lý gia đệ tam đế Long Thụy Thái Bỡnh tứ niờn tạo” (chế tạo năm Long Thụy Thái Bỡnh 4 - 1057 thời vua Lý Thỏnh Tụng) thì cung này được xây thời Lý thế kỷ 11, tạm cho là năm 1057 theo niên đại gạch, mà lý luận của Khổng Đức Thiêm tận năm 1239 Vũ Thành mới được sinh ở đây, không thể có chuyện nhà Lý biết trước mình sau hơn 180 năm nữa vương triều Lý sẽ bị đổi ngôi cho nhà Trần mà lại xây dựng một cung điện sẵn chờ để 182 năm sau cho một nhân vật là Vũ Thành đến ở, điều này là không thể xảy ra mà phải khẳng định rằng cung này có từ thời Lý là nơi ở của Công chúa và Phò mã họ Thân thì mới đúng…điều này kết hợp với nhận định của TS. Lê Đình Phụng đã dẫn trước có thể lý giả được câu hỏi Vũ Thành và Thân Cảnh Phúc có phải là một người.

Tác giả Bá Đạt có việt dẫn theo Khổng Đức Thiêm đoạn "Đại Việt sử ký" ghi như sau: "Ất Dậu, năm thứ 7 (1285), mùa xuân, tháng Giêng ngày mồng 6, ễ mó Nhi nhà Nguyờn đánh vào các xứ Vạn Kiếp và núi Phả Lại, quan quân thua chạy, tan vỡ". Đoạn này nếu đưa về sự kiện Vũ Thành – Thân Cảnh Phúc thì cũng cần phải đối chiếu lại vì Đại Việt Sử Ký Toàn Thư và sách Biên niên sự kiện và tư liệu lịch sử do GS. Đinh Xuân Lâm chủ biên trang 13 – 14 có ghi là sự kiện này liên quan đến Vi Hùng Thắng điều này là đúng, các tác giả có sự nhầm lẫn nào với Vũ Thành chăng? và trong sách này sự kiện triều Trần xảy ra ở Bắc Giang thì không có nhân vật nào có tên là Vũ Thành.

  Thứ ba về tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên: Theo bài văn cúng giỗ thần vị vào ngày 29/10 ở đền Hả, xã Hồng Giang cho biết ở đền được thờ 7 nhân vật sau: Thánh Phụ: Thần thần tướng quân vương Thái truyền tả bộc xã Vũ Tỉnh tôn thần; Thánh Mẫu: Quốc mẫu Thiên Thành; Thánh Di: Thuỵ Thiên công chúa; Thánh Di: Bình Dương công chúa; Thánh Di: Hoa Yên công chúa; Thánh Phi: Giáp Thị Tuấn; Tri biên đầu thượng tướng quân Vũ Thành.

Ngoài bản cúng cơm xắp sếp ngôi thứ lộn xộn trên thì trong quá trình điều tra, khảo sát trên địa bàn tỉnh Bắc Giang chúng tôi đã phát hiện những thần tích sau: Thần tích Vũ Thành đại vương, đình Ải, xã Phượng Sơn; Thần tích xã Lại Thâm; Thần tích đền Hạ Mã, Thần tích thần Định Chế xã Lại Lâm, ở đình Chể, Thần tích “Vũ Thành vương phát tích” lưu tại đền Hả…Qua phân tích và lược kê các tài liệu thu thập được xét thấy nội dung các tài liệu đều có sự giống nhau về truyền thuyết. Nhưng thật ra, sau khi đọc kỹ các tài liệu trên, đối chiếu với lịch sử chúng tôi thấy như sau:

Năm 1029 cho châu mục Lạng Châu là Thân Thiện Thái lấy công chúa Bình Dương. Năm 1066, con trai công chúa Bình Dương là Thân Đạo Nguyên lấy công chúa Thiên Thành. Những người kể trên là những người có thật trong lịch sử Việt Nam và trùng với những tên người trong sự tích Vũ Thành. Nhưng trong sự tích Vũ Thành nếu đối chiếu với lịch sử sẽ bộc lộ những mâu thuẫn rất lộn xộn về thời gian và thế thứ, một điều đáng chú ý là không có thấy tên Vũ Tỉnh là người lấy công chúa Thiên Thành mà người đó lại là Thân Đạo Nguyên (tức Thân Cảnh Phúc).

Sự lộn xộn của các bản thần tích có thể giải thích như sau: Lý Huệ Tôn sinh ra 2 công chúa Thiên Thuận và Chiêu Hoàng, là vua cuối cùng của triều Lý thời điểm 1200 - 1226. Là người của thế hệ sau nhà Lý cho nên không thể sinh ra thế hệ trên là ông cha của mình (tức Thiên Cực, Thuỵ Thiên, Thái Đường, Thiên Thành và Bình Dương được). Vì từ đời công chúa Bình Dương đến đời công chúa Chiêu Hoàng vào gần 2 thế kỷ (khoảng 8 đời); Theo thế thứ thì công chúa Bình Dương là thế hệ sớm hơn ở Châu Lạng trong thời Lý nhưng trong sự tích lại cho thành công chúa thứ 4. Tiếp theo Bình Dương đến Thiên Thành, Thái Đường, Thiên Thuỵ, Thiên Cực và cuối cùng là Chiêu Hoàng và tất cả 4 công chúa trên trong sự tích đều cho là cùng là một người. Điều đó là vô lý trong sự tích; Người lấy công chúa Thiên Thành mang tên Thân Đạo Nguyên (tức Thân Cảnh Phúc) chứ không mang tên Vũ Tỉnh, 2 người lấy nhau năm 1066 là thời gian trước khi xảy ra cuộc kháng chiến chống Tống 9 năm (1075). Do vậy công chúa Thiên Thành trong cuộc kháng chiến chống Tống chưa có con đi đánh giặc, mà tham gia trận chiến này chỉ có chồng là Thân Cảnh Phúc mà thôi; Do lịch sử ghi nhận Thân Cảnh Phúc là chồng của công chúa Thiên Thành và do tư liệu địa phương phản ánh không có thứ tự nên Vũ Tỉnh là cha Vũ Thành không đi ra trận. Do đó cần phải hiểu rằng, Thân Cảnh Phúc sẽ là Vũ Thành, còn Thân Thiện Thái (Thánh phụ) lấy công chúa Bình Dương (Thánh mẫu) mới phù hợp với thực tế của lịch sử của Động Giáp trong lịch sử thời Lý.

Và nói theo chính sử và tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên thì Bà Thiên Thành lấy Thân Cảnh Phúc đã là theo chồng mà được thờ làm thánh mẫu thì đương nhiên chồng bà cũng phải là 1 nhân vật được thờ trong đền. Và trong bài cúng cơm thì lại đưa con dâu là Thiên Thành làm thánh mẫu tương ứng với Thánh Phụ là Vũ Tỉnh (trong lịch sử không có tài liệu chính sử nào ghi ông Vũ Tỉnh lấy bà Thiên Thành) trong khi đó bà Bình Dương là mẹ chồng Bà Thiên Thành thì lại được đưa xuống hàng Thánh Di, tức gì…về tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên xếp theo thứ tự như vậy là không có tôn ti trật tự…

  Trong bài viết của Bá Đạt có dẫn: “Hiện các lễ hội ở Tòng Lệnh và Hả Hộ từ mùng 6 đến mùng 8 tháng Giêng hàng năm là để kỷ niệm và tưởng nhớ ngày Vũ Thành qua đời”…đây là điều phải lý giải vì chưa thấy tài liệu nào nói về ngày mất của Vũ Thành? Mà sử sách ghi hội đền Hả thường tổ chức vào 6 tháng giêng trùng với lễ khao quan và tiến quân của quân dân nhà Lý xưa, đối chiếu với sách Biên niên sự kiện và tư liệu lịch sử do GS. Đinh Xuân Lâm chủ biên trang 11 có ghi năm 1034 năm Nhâm Thân niên hiệu Thiên Thành năm thứ 5 có ghi “Vua Lý đi Châu Lạng xem bắt voi…ở Cương Sơn còn địa danh bãi lày voi thụt. Tại Tòng Lệnh (Lục Nam) có lễ hội tổ chức vào ngày 6 - 7 tháng Giêng có trò cũ mang tên Ai Lao tiến voi mô tả tích cũ ngày trước”. Ở đền Hả là ngôi đền thờ Thân Cảnh Phúc và các Động chủ Động giáp, cùng các công chúa của họ Lý. Trước đây, từ mùng 6 đến 11 tháng Giêng hàng năm, dân làng lại mở hội để tưởng niệm sự tích oai hùng của Động chủ động Giáp, điều này hợp lý với lịch sử vì theo GS. Phan Huy Lê trong bài Thân Cảnh Phúc trong kháng chiến chống Tống có viết: “đầu năm 1077, quân Tống đến sông Như Nguyệt và các đạo quân Tống bị chặn đứng trước phũng tuyến lợi hại của Lý Thường Kiệt. Tại đây, Lý Thường Kiệt đó tổ chức phũng ngự, đánh lui hai cuộc vượt sông tiến công về phía Thăng Long của quân Tống. Bị giam chân ở miền núi rừng phía bắc, thuỷ quân bị ngăn chặn ở ngoài biển, không vào tiếp ứng được, quân Tống ở bắc phũng tuyến Như Nguyệt càng ngày càng bị dồn vào tỡnh thế khú khăn vỡ thiếu lương thực, vỡ quõn lớnh bị tiờu hao và sa sỳt tinh thần. Trong vựng quõn Tống chiếm đóng, quân dân ta, nhất là các dân tộc miền núi vẫn hoạt động theo lối đánh phân tán, đánh lẻ rất hiệu quả, trong đó nổi bật lên hoạt động của Phũ mó Thõn Cảnh Phỳc ở động Giáp. Hoạt động của Thân Cảnh Phúc hẳn gây cho đối phương nhiều khó khăn và góp phần quan trọng vào thắng lợi của cuộc kháng chiến. Thân Cảnh Phúc đó hi sinh trong chiến đấu và được nhõn dõn tụn vinh là vị Thiờn Thần”.

Còn theo tác giả Bá Đạt sự khác biệt về thời điểm lịch sử giữa Lý và Trần, giữa Vũ Thành và Thõn Cảnh Phỳc, giữa ngày Giỗ Thần của họ Thân (29 tháng10 âm lịch) và ngày mở hội của người Tũng Lệnh và Hả Hộ hàng năm là như thế nào? Sự trùng lặp ở chỗ nào? nếu cú điều kiện sẽ cú những lạm bàn hợp lý ở những bài viết sau.

          Năm tháng qua đi, những uẩn khúc lịch sử đã để lại cho nhiều điều tồn nghi, mới đây những phát hiện về khảo cổ học liên quan đến thời Lý – Trần ở Bắc Giang, cuốn Gia phả về dòng họ Thân mới được tìm về và cả các công trình nghiên cứu tiếp theo của nhiều tác giả trong và ngoài tỉnh hy vọng sẽ giải đáp được câu hỏi về nhân vật Vũ Thành – Thân Cảnh Phúc, và theo cá nhân tôi bằng những kết quả tìm hiểu bước đầu có thể nhận định người được thờ tại đền Hả là Thân Cảnh Phúc, đồng thuận với Quyết định xếp hạng của Bộ VH – TT – TT và Du lịch.

 Bài và ảnh: Thân Quang Huy. Sđt. 0913311848
Phó Trưởng phòng Bảo tồn văn hoá
Bảo tàng tỉnh Bắc Giang, đường Nguyễn Văn Cừ, TP. Bắc Giang

Quay lại Trang chủ In ấn
» ĐƯỜNG PHỐ HUẾ MANG TÊN HAI VỊ HỌ THÂN (08-15-2014)
» VỀ NGÀI THÂN NGỌC QUYẾT THỜI HẬU LÊ (08-15-2014)
» THƯ KÊU GOI ỦNG HỘ KINH PHÍ TỔ CHỨC ĐẠI LỄ HIỆP TẾ HỌ THÂN THỪA THIÊN HUẾ NĂM ÁT MÙI (2015) (08-15-2014)
» Biên bản họp HĐTT Thừa Thiên Huế (03-23-2014)
» Thư mời họp mặt đầu xuân 2014 (03-23-2014)
» Lời chúc Tết của Bà Thân Thị Nam Cẩm (03-15-2014)
» THƯ NGÕ CỦA ÔNG THÂN TRỌNG NINH (01-28-2014)
» Thư chúc Tết Giáp Ngọ 2014 (01-28-2014)
» Thư chia buồn (12-18-2013)
» THÔNG BÁO VỀ KỶ YẾU HỌ THÂN THỪA THIÊN HUẾ (12-08-2013)
» NHÂN VẬT THẦN - THÁNH MẪU QUỐC MẤU THIÊN THÀNH, THÁI DƯỜNG THÁI TRƯỞNG CÔNG CHÚA (12-08-2013)
» BA TÔI - NGƯỜI THẦY (12-08-2013)
» Tin buồn (09-26-2013)
» Tài liệu mới tìm được về Ngài Thân Văn Nhiếp (07-18-2013)
» Người được thờ trong Đền Hả là ai? (tiếp theo) (07-18-2013)
» Sách mới về Họ Thân (2013) (07-18-2013)
» Thông báo Trại hè Tuổi trẻ Thân tộc miền Nam lần thứ 03 (05-26-2013)
» Điếu văn đọc trước linh cửu Cụ ông THÂN TRỌNG KINH Trước lúc hạ huyệt, sáng chủ nhật 17 tháng 3 2013, ( mồng 06 tháng 02 Quý Tỵ) (03-25-2013)
» Tin Buồn (03-25-2013)
» Bà Thân Thị Phi Ánh có nghiên cứu đề tài về (01-12-2013)
 
Thông báo nội bộ
CHƯƠNG TRÌNH KỶ NIỆM \"1000 NĂM HỌ THÂN\" TẠI BẮC GIANG
Nhân ngày giỗ tổ họ Thân hằng năm (29/10 â.l.), năm nay, 2010, tại Bắc Giang, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Bắc Giang, phối hợp UBND huyện Lục Ngạn và Hội đồng Thân tộc Việt Nam đứng ra tổ chức Lễ kỷ niệm “1000 năm họ Thân” tại tỉnh nhà. ... chi tiết
Thông báo số 3 (Tin mới)
Kỷ niệm “1000 năm họ Thân” tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám Hà Nội ... chi tiết
Lễ kỷ niệm
Kỷ niệm “1000 năm họ Thân” tại Văn Miếu Quốc Tử Giám Hà Nội ... chi tiết
Lễ kỷ niệm “1000 năm họ Thân”
... chi tiết
Hội đồng Thân tộc Hà Nội - 2010
... chi tiết
Liên hệ
Đóng góp / Phản hồi
Hội thảo dòng họ Thân
Hoạt động của dòng họ
Họ Thân với đất nước
Thông báo
Tổng truy cập: 199812
Đang xem: 1
 
 
 
 
 
 
 

© 2004 Họ Thân Việt Nam
Chủ nhiệm: Ông Thân Trọng Ninh
Điện thoại: (+84) 54 3823785 | Email: thantrongninh@yahoo.fr

Design: Dai Lan Co.,Ltd.